II. Dünya Savaşı, Soğuk Savaş ve Çağdaş Dünya

Bu konuda AYT bir bildiri ya da konuşma parçası verebilir ve o parçadan hangi yargılara ulaşılabileceğini sorar. Hangi savaştan, hangi dönemden söz edildiğini bulabilirsen yargıyı eleyerek çözersin. Konu 1939'dan günümüze uzanır, o yüzden öncelik sırası şöyledir: II. Dünya Savaşı'nın sonuçları ve Soğuk Savaş kurumları, Türkiye'nin Batı bloğuna girişi, 1945-1960 çok partili dönem, Kıbrıs ile darbe ve anayasalar. Son otuz yıl en kısa kalır.

II. Dünya Savaşı: sebepler, kırılmalar, sonuçlar

Versay Almanya'yı savaşın tek sorumlusu ilan etti, ordusunu sınırladı ve ağır bir tazminata bağladı; bu aşağılanma intikam siyasetinin önünü açtı. 24 Ekim 1929'da New York borsasının çöküşü ise piyasa kendi kendini düzeltir fikrini yıktı ve boşluğu otoriter rejimler doldurdu: 30 Ocak 1933'te Hitler şansölye oldu. Milletler Cemiyeti 1931'de Mançurya'yı işgal eden Japonya'yı ve 1935'te Habeşistan'a saldıran İtalya'yı durduramadı. Faşizm ile nazizmi ayır: ikisi de tek parti, tek şef ve saldırgan dış politikaya dayanır, ama faşizmin merkezinde devlet, nazizmin merkezinde ırk vardır.

Savaşın sebepleri Versay'ın yarattığı hoşnutsuzlukta, 1929 ekonomik bunalımının büyüttüğü otoriter rejimlerde, Milletler Cemiyeti'nin caydırıcı olamamasında ve hammadde kaynakları ile pazarlar üzerindeki stratejik ve emperyalist rekabette birleşir. Almanya 23 Ağustos 1939'da Sovyetler Birliği'yle saldırmazlık paktı imzalayıp 1 Eylül 1939'da Polonya'ya girdi; İngiltere ve Fransa 3 Eylül'de savaş ilan etti. Almanya 1940 yazında Fransa'yı altı haftada safdışı bıraktı.

Cephe ayrıntısını değil, seyri değiştiren dört olayı tut. Stalingrad Kuşatması doğu cephesinde inisiyatifi Sovyetlere verdi. Pearl Harbor Baskını ABD'yi savaşa soktu. Normandiya Çıkarması batıda ikinci cephe açtı. Hiroşima ve Nagazaki'ye atılan atom bombaları (6 ve 9 Ağustos 1945) Japonya'yı teslim ettirdi. Almanya 7-8 Mayıs 1945'te teslim olmuştu; Japonya'nın teslim belgesi 2 Eylül 1945'te imzalandı. Savaş elli milyondan fazla insanın ölümüyle kapandı ve ölenlerin çoğu sivildi.

Savaş sürerken ilkeler de ilan edildi. Atlantik Bildirisi (14 Ağustos 1941), toprak kazanılmamasını ve halkların kendi yönetim biçimini seçmesini öngörüyordu. Yalta ve Potsdam konferansları savaş sonrası düzeni çizdi. Yeni düzende kurum ile gücün birleşmesi aranıyordu: Birleşmiş Milletler'de beş daimi üye veto hakkıyla Güvenlik Konseyi'nin başına oturdu. Birleşmiş Milletler 24 Ekim 1945'te, barışı korumak amacıyla kuruldu; Milletler Cemiyeti'nden farkı Güvenlik Konseyi'ne zorlayıcı karar yetkisi verilmesidir.

Savaşın sonuçları üç başlıkta toplanır: Avrupa'nın küçülmesi ve ABD ile SSCB'nin iki küresel güç olarak çıkması, iki kutuplu dünya düzeni ve Ortadoğu'nun yeniden şekillenmesi. Savaşın yıprattığı sömürge imparatorlukları da elde tutulamadı: Hindistan 1947'de bağımsız oldu, sömürgesizleşme dalgası 1960'lara kadar sürdü. Ortadoğu'nun yeniden şekillenmesi ise bölgenin sınırlarının ve nüfuz dengelerinin savaş sonrası düzene göre yeniden kurulması demektir.