İslam Tarihi ve İlk Türk-İslam Devletleri

Bu konuda iki hikâye iç içe yürür. Birincisi Arabistan'da doğan bir inancın birkaç on yılda koca bir coğrafyaya yayılıp halifeliklere dönüşmesi. İkincisi Türklerin bu dünyaya önce komşu, sonra askerî güç, en sonunda sultan olarak katılması. İki hikâyeyi Talas bağlar, Talas'ın ucundan da Malazgirt'e ve Anadolu'ya gidilir. Müfredat savaşları ayrıntısıyla değil önem ve amaçlarıyla ister; verilen sıralar yalnızca zaman duygusunu desteklemek içindir. Zinciri çalışırken her halifeliğin ve devletin Türklere nasıl davrandığını sor, çünkü sorular kurumdan, sebepten ve sonuçtan gelir.

Hz. Muhammed ve Dört Halife

İslamiyet'ten önce Arabistan'da kabile düzeni vardı ve bu döneme Cahiliye denir. Peygamberlik 610'da geldi, Müslümanlar 615'te Habeşistan'a hicret etti, 622'de Hz. Muhammed Medine'ye hicret etti ve hicrî takvim bu olayla başladı. Medine Sözleşmesi (hicretin hemen ardından, 622) farklı inançtaki toplulukların hak ve sorumluluklarını belirledi; eğitim, idare, güvenlik ve yargıda ilk kurumsal yapılanma da bu düzenle kuruldu.

Bedir (624), Uhud (625) ve Hendek (627) muharebelerinde Müslümanlar kendilerini korudu, Hudeybiye Barışı 628'de, Mekke'nin fethi 630'da oldu. Hz. Muhammed 632'de vefat etti. Savaşların ayrıntısına girme, yalnız amacını ve önemini bil. Sınavda Medine Sözleşmesi'nden çıkarılan anlayış sorulur: Medine'de farklı inançtaki topluluklar ortak bir toplum düzeni altında yaşıyordu ve devletin ilk kurumları oradan doğdu.

Dört Halife Hz. Ebubekir, Ömer, Osman ve Ali'dir ve halife bu dönemde seçimle belirlendi. İslam Suriye, Irak, İran ve Mısır'a yayıldı, yeni topraklarda ihtidalar yaşandı. Hz. Osman'ın öldürülmesinden sonra siyasi mücadeleler ve sosyal karışıklıklar çıktı. Fetihlerin Türk tarihi açısından en önemlisi Hz. Ömer dönemindeki Nihavend Savaşı'dır (642): Sasani direnişi kırıldı (son Sasani hükümdarı 651'de öldü) ve Müslüman Araplar kısa sürede Orta Asya Türkleriyle komşu oldu. İlk temas bu dönemdedir, kitlesel İslamlaşma ise çok sonra gelir.