Uluslararası Kuruluşlar ve Türkiye

Bu konu ezber yığını gibi görünür ama aslında dört sütunlu bir defterdir. ÖSYM her kuruluştan aynı dört şeyi sorar: hangi belgeyle kuruldu, merkezi hangi şehirde, hangi işi yapıyor, Türkiye kurucu mu yoksa sonradan mı katıldı. Soru kökü de neredeyse hep aynı kalıpla gelir — "Türkiye aşağıdakilerden hangisinin kurucu üyesidir" ya da "hangisinin üyesi değildir".

Defterinde merkez şehir ile Türkiye'nin konumu sütunlarını boş bırakma; şıkların yarısı tam oradan eleniyor. Bir de kısaltmalar var, çünkü açılımın kendisi soru olur: Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'nın kısaltması AGİT'tir, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı'nınki AGİK. Açılımı bilmeden bu ikisini birbirinden ayıramazsın.

Birleşmiş Milletler: altı organ, on beş sandalye, beş veto

Birleşmiş Milletler — şıklarda çoğu zaman BM kısaltmasıyla geçer — 24 Ekim 1945'te kuruldu; kurucu antlaşma San Francisco Konferansı'nda imzalanmıştı. Kurucu üye sayısı 51'dir ve Türkiye bu 51 devletten biridir. Merkezi New York'tadır. Örgütün amacı barışı ve güvenliği korumak, uluslar arasında dostça ilişkiler geliştirmek, ekonomik ve toplumsal sorunlarda işbirliği kurmaktır.

Altı ana organı sırasıyla bileceksin, çünkü soru çoğu zaman organ ile işi eşleştirmekten ibaret:

• Genel Kurul bütün üye devletlerin eşit oyla temsil edildiği organdır; örgütün genel görüşme meclisi burasıdır.
• Güvenlik Konseyi barış ve güvenlikten sorumludur, yani zorlayıcı karar alabilen tek organ odur.
• Ekonomik ve Sosyal Konsey kalkınma, eğitim ve sağlık gibi alanlarda çalışmaları yürütür.
• Vesayet Konseyi kendi kendini yönetemeyen toprakları denetlemek için kurulmuştu; görevi bittiği için faaliyeti 1994'ten beri askıdadır.
• Uluslararası Adalet Divanı devletler arasındaki hukuki uyuşmazlıklara bakar ve Lahey'dedir.
• Genel Sekreterlik örgütün idari işlerini yürüten organdır.

Genel Kurul ile Güvenlik Konseyi arasındaki farkı da baştan kur, çünkü ikisi de "karar alıyor" gibi görünüyor. Genel Kurul'da her devletin bir oyu vardır ve aldığı kararlar tavsiye niteliğindedir. Güvenlik Konseyi'nin kararları ise üyeler için bağlayıcıdır; yaptırım uygulama ve güç kullanımına izin verme yetkisi yalnızca ondadır. Eşitlik Genel Kurul'da, güç Güvenlik Konseyi'nde.

Güvenlik Konseyi'nin yapısı doğrudan sorulur. Konsey on beş üyeden oluşur. Bunların beşi daimî üyedir ve veto hakkı vardır: ABD, Rusya, Çin, Birleşik Krallık, Fransa. Kalan onu geçici üyedir ve iki yıllığına seçilir; veto hakları yoktur. Türkiye daimî üye değildir, ancak defalarca geçici üyelik yapmıştır ve bunların sonuncusu 2009-2010 dönemidir. Bir seçenekte "Türkiye Güvenlik Konseyi'nin daimî üyesidir" yazıyorsa orada eleme yaparsın; "geçici üyelik yapmıştır" yazan seçenek doğrudur.