657 sayılı Devlet Memurları Kanunu — Temel Hükümler

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, devlet memurlarının hukuki durumunu düzenleyen çatı kanundur. Bu metni kısa tutuyoruz ve bilerek tek bir şey söylüyoruz: ÖSYM'nin 2026 AGS konu dağılımında Mevzuat başlığında Anayasa, İnsan Hakları Hukuku ve birkaç özel kanun sayılır; 657 listede yer almaz. Yani burada ezber yükü ağır değil, temel çerçeve yeter. Öğretmenlerin 657'deki yeri Eğitim ve Öğretim Hizmetleri sınıfıdır. Öğretmenlik mesleğini düzenleyen 7528 sayılı kanun ayrı bir konudur ve buraya taşınmaz.

Temel ilkeler ve istihdam şekilleri

Madde 3 kanunun üç temel ilkesini koyar: sınıflandırma, kariyer ve liyakat. Üçü birbirini tamamlar. Sınıflandırma görevlerin niteliğine göre gruplanmasıdır; kariyer memurun belirli bir meslekte yükselmesi; liyakat ise göreve girişte ve yükselmede başarı ve yeterliliğin esas alınmasıdır.

Madde 4 devlette dört istihdam şekli sayar:

• Memur, genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini yürütenlerdir.
• Sözleşmeli personel, Cumhurbaşkanınca belirlenen esas ve usuller çerçevesinde ihdas edilen pozisyonlarda, malî yılla sınırlı olarak sözleşmeyle çalıştırılır.
• Geçici personel, madde 4'ün sayımında hâlâ yer alır; ama onu düzenleyen (C) fıkrası 2017'de 696 sayılı KHK ile mülga edildi ve 2018'de 7079 sayılı Kanunla aynen kabul edildi. Eski kaynaklarda geçici bir iş için belirli süre çalıştırılan personel olarak geçer.
• İşçi, iş hukukuna tabi olarak çalışır.

Madde 5 bu dört şekil dışında personel çalıştırılamayacağını söyler. Memur ile işçiyi karıştırma. Memurun hukuki durumu kanunla belirlenir, işçinin durumu ise iş sözleşmesiyle. Asli ve sürekli kamu hizmeti yürütmek memuru ayırt eden ölçüttür. Sözleşmeli personel memur sayılmaz; kadroda değil, malî yılla sınırlı pozisyonlarda sözleşmeyle çalışır.

Geçici personel de memur sayılmazdı, ama o kategori artık mülgadır. Soruda "asli ve sürekli" kelimeleri görürsen memuru, "malî yılla sınırlı sözleşme" görürsen sözleşmeli personeli düşün. Bu dört şekil dışında personel çalıştırılamaz kuralı da sorulur: kamu kurumu kendi icadı bir istihdam şekli yaratamaz.