Bilişsel ve Ahlaki Gelişim Kuramları

Bu başlıkta dört isim var ve dördü de sınavda kendi cümlesiyle gelir: Piaget'nin evreleri, Vygotsky'nin yakınsal gelişim alanı, Kohlberg'in ahlak evreleri, Bruner'ın sunuş türleri. ÖSYM'nin soru tipi iki yönde olabilir. Birincisi, bir çocuğun davranışı anlatılır ve hangi evrede ya da hangi kavramın örneği olduğu sorulur.

İkincisi, iki kuramcının görüşü yan yana konur ve fark istenir. Bu konuda şıkları eleyen şey adları değil, her kuramın tek bir ayırt edici fikrini bilmektir: Piaget için evre ve korunum, Vygotsky için yardımla yapılabilen, Kohlberg için gerekçenin düzeyi, Bruner için bilginin sunuluş biçimi.

Yaş aralıkları kaynaklara göre birkaç yıl kayabilir. Yaş kaynaktan kaynağa kaydığı için güvenilir bir işaret değildir; asıl işaret evrenin özelliğidir. Sen de sıraya ve özelliğe bak.

Piaget'nin temel kavramları

Piaget çocuğun düşüncesinin yetişkinin küçültülmüş hâli olmadığını, niteliksel olarak farklı evrelerden geçtiğini savunur. Evreleri anlamak için önce dört kavram gerekir.

Şema, bilgiyi örgütleyen zihinsel yapıdır; bebeğin emme, tutma şemasından yetişkinin soyut kavram şemalarına kadar uzanır. Özümleme, yeni bilgiyi var olan şemaya katmaktır. Uyma, mevcut şema yetmediğinde şemanın değiştirilmesi ya da yeni şema kurulmasıdır. Dengeleme ise özümleme ile uyma arasında denge kurma eğilimidir. Piaget bilişsel gelişimin itici gücünü dengelemede görür.

Kaynaklarda uyma yerine uyum, yerleştirme ve akomodasyon da kullanılır. Terim değişse de mantık aynıdır.

Ayrım şu cümleyle kalır: özümlemede şema aynı kalır, bilgi şemaya sığdırılır; uymada şema değişir, bilgiye uydurulur. Sınıf vakasında öğrenci yeni bir bilgiyi bildiği kalıba oturtuyorsa özümleme, kalıbını değiştiriyorsa uymadır.