Kişilik ve Psikososyal Gelişim Kuramları

Bu başlık vakaya çok uygundur, çünkü kişilik kuramları günlük davranışa kolayca uygulanır. Bir öğrenci kardeşi doğunca tırnak yemeye başlar, bir öğrenci ödevini yapmayıp "hoca zaten bana kızgın" der, bir ergen "ben kimim" diye bocalar. Soru bu davranışın hangi kavramın örneği olduğunu sorar. Sana düşen her kavramı davranışa çevirebilmektir. Konuyu üç ana kuramcı üzerine kuracağız: Freud, Erikson ve benlik üzerine çalışanlar. Sonra bunların arasındaki sınırları çizeceğiz.

Yaş aralıkları bu konuda da kaynaklara göre değişir; yaş sınırları kaydığı için sıraya ve evrenin adına odaklan.

Freud: kişilik üç yapıdan oluşur

Freud'a göre kişilik üç parçalıdır. İd doğuştan gelen, ilkel, dürtü dolu parçadır ve haz ilkesine göre çalışır: ne istiyorsa hemen ister. Ego gerçeklikle ilgilenen parçadır ve gerçeklik ilkesine göre davranır; isteği doyurmak için uygun zamanı ve yolu arar. Süperego ise toplumun ve ailenin değerlerinin içselleştirilmiş hâlidir ve ahlak ilkesine göre çalışır; vicdan ve ideal benlik buradadır.

Üçünün çatışmasını bir vakada gör. Kantinde sırada beklerken aç olan öğrenciyi düşün. İd "al, ye, bekleme" der. Süperego "sıra bekle, bu doğru değil" der. Ego ikisini dengeler: sıranın kısalmasını bekler ve sonra alır. İyi işleyen kişilikte ego arabulucudur.

Freud bilinci de üç düzeye ayırır. Bilinç, o an farkında olduğumuz düşünce ve duygulardır. Bilinç öncesi (önbilinç), şu an farkında olmadığımız ama çaba harcayınca hatırlayabildiğimiz bilgidir; telefon numaranı o an düşünmüyorsun ama istersen hatırlarsın. Bilinçdışı ise farkında olmadığımız, erişemediğimiz ve davranışımızı gizlice yönlendiren alandır. Freud'un buzdağı benzetmesinde suyun üstündeki küçük kısım bilinç, geri kalan büyük kısım bilinçdışıdır.