Ölçme ve Değerlendirmede Temel Kavramlar

Bu başlığın sorularını tek bir hamle çözer: öğretmenin yaptığı işe bak, adını koy. Öğretmen öğrencinin puanını yazıyorsa ölçme yapıyordur; o puana bakıp "geçti" ya da "kaldı" diyorsa değerlendirme yapıyordur. Sınavda bu fark bir cümleyle gelir, geri kalanı ise vaka. Aynı sınav kâğıdı hakkında "tutarlı mı?" diye sorulursa güvenirlik, "ölçmek istediğini ölçüyor mu?" diye sorulursa geçerlik konuşuluyordur. Bu iki soru ayrı iki kapıdır ve yazının büyük bölümü o kapılardan geçmeyi öğretir.

Ölçme, değerlendirme ve test

Ölçme, bir özelliğin sayıyla ya da sembolle ifade edilmesidir. Öğrencinin matematik sınavından 70 alması bir ölçmedir; bu sayı, öğrencinin matematik başarısını gösteren bir değerdir ve yargı taşımaz. Değerlendirme ise ölçüm sonucunu bir ölçütle karşılaştırıp karar vermektir. 70 puana bakıp "öğrenci kazanımların çoğunu edinmiş" demek değerlendirmedir. Ölçme nicel bir iştir; değerlendirme yargı içerir ve çoğunlukla ölçme sonuçlarına dayanır. Sıralama basittir: önce ölçülür, sonra değerlendirilir.

Vaka bu ikisini bir cümlede ayırır. "Öğretmen sınav kâğıtlarını puanladı" ölçme. "Öğretmen, puanı 50'nin altında kalan öğrencilerin telafi çalışmasına alınmasına karar verdi" değerlendirme. Eğer cümle bir karar, bir yargı ya da bir ölçütle kıyas içeriyorsa değerlendirmedir.

Test ise ölçme aracının bir türüdür; özellikle yanıtları belirli bir biçimde puanlanan sorulardan oluşan araca verilen addır. Her ölçme testle yapılmaz: gözlem formu da, kontrol listesi de, portfolyo da bir ölçme aracıdır. Dolayısıyla "test, ölçmenin kendisidir" demek yanlıştır; test, ölçme araçlarından biridir. Bir sıra daha vardır: ölçme aracı (test, ölçek, form), ölçme (aracın uygulanıp sayı üretilmesi), değerlendirme (sayıya anlam verilmesi).