Program Okuryazarlığı ve Program Geliştirme

Program, okulun öğrenciye ne öğreteceğini, nasıl öğreteceğini ve öğrendiğini nasıl anlayacağını anlatan plandır. Bu başlıkta sınav iki şey ister. Birincisi, bir hedef cümlesine bakıp hangi bilişsel basamakta olduğunu söylemen. İkincisi, bir öğretmen davranışının programın hangi öğesine ait olduğunu bulman. Bir konu daha var: Tyler ile Taba'yı, CIPP ile öteki değerlendirme modellerini adlarıyla eşleştirmek. Önce programın dört öğesini oturt, çünkü bu başlıktaki her ayrım o dörtlüye dayanır.

Programın dört öğesi

Programın öğeleri hedef (kazanım), içerik, eğitim durumları (öğrenme–öğretme süreci) ve sınama durumudur (değerlendirme). Dördü birbirine zincir gibi bağlıdır. Hedef içeriği belirler, içerik süreci, süreç değerlendirmeyi; değerlendirme de hedefe ulaşılıp ulaşılmadığını söyleyerek hedefe geri döner. Bir halkayı değiştirdiğinde ötekiler etkilenir. Hedefi "grafik yorumlar" diye yazıp yalnızca bilgi hatırlatan test uygulamak, hedefle sınama durumu arasında kopukluk yaratır.

Türkiye'de kazanım denince okul programındaki davranış düzeyinde yazılmış hedef anlaşılır. Maarif Modeli programlarında ise kazanım yerine öğrenme çıktısı terimi kullanılır ve çıktıların yanında süreç bileşenleri de yer alır. Terim değişse bile mantık aynıdır: öğrencinin dersin sonunda yapabileceği şeyin açıkça yazılması.

Program okuryazarlığı, öğretmenin güncel programı okuyup yorumlayabilmesi ve sınıfında uygulayabilmesidir. Programı olduğu gibi aktarmak değil, çıktıyı sınıfın düzeyine uyarlayarak planlamak bu yeterliğin gereğidir. Pratikte bu, yıllık plandan ünite planına, ünite planından ders planına inen bir zincirdir: öğretmen her derste hangi çıktıya hizmet ettiğini söyleyebilmelidir. Programı okuyan öğretmen bir etkinliği sevdiği için değil, çıktıyla örtüştüğü için seçer. Bu yüzden program okuryazarlığı vakasında öğretmenin kararı hedefe dayanmalı; ders kitabına ya da alışkanlığa değil.

Üç ayrı vaka ile bu dörtlüyü pekiştir. Bir sınıf öğretmeni "öğrenci, verilen bir metindeki neden–sonuç ilişkisini bulur" cümlesini yazıyorsa hedef üzerinde çalışmaktadır. Aynı öğretmen bu hedef için dört metin seçiyorsa içeriği belirlemiştir. Metinleri okutup sonra öğrencilerle ilişkileri tartışıyorsa eğitim durumunu kurmuştur.

Ders sonunda yeni bir metin verip ilişkiyi bulmalarını istiyorsa sınama durumudur. Soru bu dört işten hangisinin anlatıldığını sorar; hepsi aynı öğretmenin davranışıdır ama hepsi başka bir öğedir. Tuzak, "tartışma" kelimesini görünce sınama durumu ya da hedef demektir: tartışma bir yöntemdir ve eğitim durumuna girer.