Anlatımın Oluşması — Yazım, Noktalama ve Anlatım Bozukluğu

Yazım, noktalama ve anlatım bozukluğu sorularının ortak bir huyu var: bilmediğin kuralı değil, bildiğin kuralın istisnasını sorarlar. ÖSYM beş cümle verir, birinde yanlış saklar ve sen o yanlışı kulağınla bulmaya çalışırsın. Kulak bu konuda seni yarı yolda bırakır. Şart ekli sözcükten sonra duraklarsın, oraya virgül koyarsın; kural ise "koyma" der.

Bu yüzden konuyu bir denetim listesi gibi öğreneceksin: her şıkta aynı yerlere, aynı sırayla bakacaksın. Tek ölçü güncel TDK Yazım Kılavuzu'dur. Eski kitaplardan kalan kural "eski usul" sayılmaz, düpedüz yanlış sayılır. Kulağa dayanan örneklerde yazılışı ayrıca tarif ediyorum.

"De", "ki" ve "mi": ayrı yazılan üç küçük söz

Bağlaç olan "de" her zaman ayrı yazılır ve hiçbir zaman "te" ya da "ta" olmaz: "Sınavı kazanıp da gitmemek olmaz." Aynı bağlaç kesme işaretiyle de ayrılmaz: "Selin de geldi." Bulunma eki "-de" ise sözcüğe bitişiktir ve sert ünsüzden sonra "-te, -ta" olur: "masada", "ayakta". Özel adlarda ek kesmeyle ayrılır: "Anahtar Selin'de kaldı."

Bağlaç "ki" de ayrı yazılır: "Demek ki yanlış anlamışım." Yalnızca yedi sözcükte "ki" kalıplaşıp bitişik yazılır: belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki. Bu yedinin dışındaki bağlaç "ki" ayrıdır. Şüphe ve pekiştirme bildiren "ki" de ayrıdır: "Ders bitti, zil çaldı mı ki?" Bu ayrımı kulaktan değil, yedi sözcüklük listeden yaparsın: listede yoksa "ki" ayrıdır.

İlgi eki "-ki" ise bitişiktir: "masadaki kalem", "yarınki toplantı", "benimki". Soru eki "mi" ayrı yazılır, soru ekinden sonra gelen ekler ise ona bitişir: "Hazır mısın?", "Gelecek miydi?" Soru anlamı taşımayan "mi" de ayrı kalır: "Güzel mi güzel!" "Zil çaldı mı herkes bahçeye koşar." cümlesindeki "mı" soru değil, "çalınca" anlamındadır; bu yüzden ne soru işareti ne virgül alır.