222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu

222 sayılı Kanun, 1739'un çizdiği çerçevenin işleyen kısmıdır. Kabul tarihi 5 Ocak 1961, Resmî Gazetede yayımı 12 Ocak 1961 tarihli ve 10705 sayılıdır. 1739 ilkeleri anlatır; 222 ise bir çocuğun okula nasıl yazılacağını, devam etmezse ne olacağını ve sorumluluğun kimde olduğunu söyler. Bu kanunda sayı ve süreler öne çıkar: kaç gün, kaç nüsha, kaç yıl, kim bildirir, kim tebliğ eder. Bu yüzden konuyu bir zincir olarak öğreneceksin: kayıt, devam, izin, devamsızlık, tebliğ, yaptırım. Zincirin her halkasında bir kişi ve bir süre vardır.

İlköğretimin tanımı ve mecburi çağ

Madde 1 ilköğretimi tanımlar: kadın erkek bütün Türklerin millî gayelere uygun olarak bedenî, zihnî ve ahlakî gelişmelerine ve yetişmelerine hizmet eden temel eğitim ve öğretimdir. Madde 2 ilköğretimin ilköğrenim kurumlarında verildiğini, öğrenim çağında bulunan kız ve erkek çocuklar için mecburi olduğunu ve Devlet okullarında parasız olduğunu söyler. Anayasa'nın 42. maddesindeki ilke ile birebir örtüşür.

Madde 3 çağı verir. Mecburi ilköğretim çağı 6-14 yaş grubundaki çocukları kapsar. İlkokulun birinci sınıfına o yılın 31 Aralık tarihinde 72 ayını dolduran çocuklar kaydedilir. Bu ölçüt 2019'da 7180 sayılı Kanunla getirildi. Erken başlama veya kaydın ertelenmesi yönetmelikle düzenlenir. Örnek: 20 Aralık'ta 72 aylık olan çocuk o yıl kaydedilir; 5 Ocak'ta 72 aylık olan bu ölçütle kaydedilmez (velisi isterse yönetmelikteki erken başlama hükmü ayrıca işler).

Madde 4 vatandaşlık bağını koyar: Türk vatandaşı kız ve erkek çocuklar ilköğrenimlerini resmî veya özel Türk ilköğretim okullarında yapmakla mükelleftir. Burada "mükellef" sözcüğünü hatırla; yükümlülük çocuğa değil, çocuğun öğrenimine yöneliktir ve uygulamada sorumluluk veliye düşer.

Karıştırılacak bir çift var: mecburi ilköğretim çağı ile zorunlu ortaöğretim. Çağ 6-14 yaş grubunu anlatır. Ortaöğretimin zorunluluğu ise 1739'da düzenlenen, dört yıllık ayrı bir zorunluluktur. Soru kökünde "222'ye göre mecburi çağ" geçiyorsa lise yıllarını düşünme.