Türk Millî Eğitim Sisteminin Genel Yapısı

Bu konunun dayanağı 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nun İkinci Kısmıdır, yani 18 ile 42 arasındaki maddelerdir. Kanunun amaçlarını ve ilkelerini ayrı konuda göreceksin; burada yalnızca binanın kendisi var. Hangi kademe kaç yıl sürüyor, hangi yaş grubunu kapsıyor, hangi kurum hangi kademeye giriyor. Bu başlıkta felsefe değil yerleşim planı gerekir. Planı kafanda kurarsan şıklar kendiliğinden elenir.

Çalışma yöntemi de buna göre olsun. Madde numaralarını kademe kademe ezberle: okul öncesi 19-21, ilköğretim 22-25, ortaöğretim 26-33, yükseköğretim 34-39, yaygın eğitim 40-42. Bu beş aralık, kanunun içindeki küçük bir içindekiler tablosudur.

Sistemin iki ana bölümü

Madde 18 işe şunu söyler: Türk millî eğitim sistemi örgün eğitim ve yaygın eğitim olmak üzere iki ana bölümden kurulur. Başka bölüm yoktur.

Örgün eğitim, okul çatısı altında verilen düzenli eğitimdir. Kanun onu dört kurum grubu üzerinden sayar:

• Okul öncesi eğitim kurumları örgün eğitimin ilk basamağıdır.
• İlköğretim kurumları ikinci basamaktır.
• Ortaöğretim kurumları üçüncü basamaktır.
• Yükseköğretim kurumları örgün eğitimin son basamağıdır.

Yaygın eğitim ise örgün eğitimin yanında veya dışında düzenlenen eğitim faaliyetlerinin tümüdür. Yetişkine okuma yazma öğreten bir kurs da, meslek edindiren bir halk eğitimi kursu da buraya girer.

İlk tuzak adlarda. "Örgün" ve "yaygın" sözcükleri gündelik dilde birbirine karışır; sınavda ise biri okul kademeleriyle, diğeri okulların yanında ya da dışında yürüyen faaliyetle eşleşir. Soruda okul kademeleri sayılıyorsa cevap örgündür, "yanında veya dışında" ifadesi geçiyorsa cevap yaygındır. Bir ayrıntı daha: okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim dörtlüsünde yaygın eğitim yoktur. Kanun yaygın eğitimi bu dörtlünün yanına beşinci kademe olarak koymaz, ayrı bir ana bölüm olarak kurar.

Sınıflandırmayı bir alıştırmayla pekiştir. Elinde şu altı kurum olsun: anaokulu, imam-hatip ortaokulu, mesleki eğitim merkezi, konservatuvar, enstitü, halk eğitimi kursu. Sırayla yerleştir. Anaokulu okul öncesidir. İmam-hatip ortaokulu ilköğretimdir. Mesleki eğitim merkezi ortaöğretimdir. Konservatuvar ile enstitü yükseköğretimdir. Halk eğitimi kursu ise yaygın eğitimdir. Aynı alıştırmayı gözün kapalıyken tekrar edebiliyorsan konunun yarısını bitirdin.

Bir öğrencinin yolunu da zihninde çiz. Çocuk beş yaşında anasınıfına gidebilir ama gitmek zorunda değildir. Altı yaş civarında, yani 31 Aralık ölçütünü karşılayınca ilkokula başlar ve dört yıl sonra ortaokula geçer. Ortaokulun dört yılı da dolunca ilköğretim tamamlanmış olur ve ortaöğretim başlar. Lise ya da dengi okulu bitiren yükseköğretime aday olur. Bu zincirin hangi halkasının zorunlu, hangisinin isteğe bağlı olduğunu söyleyebilmek bu konunun merkezindeki bilgidir.