Atmosfer, Sıcaklık ve Basınç

Havayı hissedersin ama göremezsin; yine de her şeyi belirleyen o görünmez örtüdür. Yağmurun yağması, sıcaklığın düşmesi, rüzgârın esmesi atmosferin içinde olur. Bu konu zinciri baştan sona kurar: önce atmosferin neyden yapıldığını ve ne iş yaptığını, sonra sıcaklığın neye göre değiştiğini, sıcaklık farkından basıncın, basınç farkından rüzgârın doğduğunu öğrenirsin. TYT bu zincirden atmosferin işlevlerini, troposferin özelliklerini ve Güneş ışınlarının geliş açısını etkileyen etkenleri sordu. Zincirin her halkası bir sonrakinin sebebidir; sebebi bilen sonucu hatırlar.

Atmosferin bileşimi ve işlevleri

Atmosfer, Dünya'yı saran gaz zarfıdır. Hacminin yaklaşık yüzde 78'i azot, yüzde 21'i oksijendir. Geri kalan küçük pay argon, karbondioksit ve su buharı gibi gazlara aittir. Karbondioksit ve su buharı az olsa da etkisi büyüktür; ısıyı tutarlar, su buharı ayrıca yağışın ham maddesidir.

Atmosferin canlı yaşamı için işlevlerini tek tek say:

• Canlıların soluduğu oksijeni ve bitkilerin kullandığı karbondioksiti barındırır.
• Ozon tabakası Güneş'ten gelen zararlı morötesi ışınları süzer.
• Dünya'ya yönelen gök taşlarının çoğunu sürtünmeyle yakar, yüzeye ulaşmalarını engeller.
• Isıyı tutar; gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkını azaltır. Atmosfersiz bir gezegende gündüzün çok sıcak, gecenin çok soğuk olması bundandır.
• Yağış gibi hava olaylarının işleyeceği ortamı sağlar.