Nem, Yağış ve İklim Tipleri

Bir iklim grafiği önüne geldiğinde sana çoğu zaman şehir adı verilmez. Sadece on iki ay boyunca bir eğri ve bir dizi sütun görürsün. Bu konu o eğri ve sütunlardan iklimi, hatta kıtayı ve yarım küreyi bulmayı öğretir. TYT incelenen altı sınavın ikisinde iklim grafiği verip iklimi ya da yorumu sordu; birinde de tundra ikliminin dünya haritasındaki yerini istedi. Yani bu konu ezber değil, okuma becerisi. Önce yağışın hammaddesi olan nemi kuracağız, sonra yağışın nasıl oluştuğunu, ardından iklim tiplerini üç parmak iziyle öğreneceğiz ve grafiği nasıl okuyacağını son olarak göstereceğiz.

Nem: mutlak, maksimum, bağıl

Havadaki su buharına nem denir. Üç kavram birbirine bağlıdır ve soru çoğu zaman bu bağdan çıkar.

Mutlak nem, havada o an bulunan su buharı miktarıdır. Maksimum nem, havanın o sıcaklıkta taşıyabileceği en fazla su buharı miktarıdır. Bağıl nem ise mutlak nemin maksimum neme oranıdır ve yüzde olarak söylenir: havanın kapasitesinin ne kadarının dolu olduğunu gösterir.

Kuralları şöyle kur. Sıcaklık arttığında hava daha çok su buharı taşıyabilir, yani maksimum nem artar. Mutlak nem aynı kalırsa bağıl nem düşer; içinde aynı su olan bardak büyüdüğünde daha az dolu görünür. Sıcaklık düştüğünde ise maksimum nem azalır, bağıl nem artar. Bağıl nem yüzde 100'e ulaşınca hava doymuştur; sıcaklık daha da düşerse fazla buhar sıvıya dönüşür. İşte buna yoğuşma denir.

Yoğuşmanın ürünleri bulunduğu yere göre ayrılır. Yerde ve yere yakın yerlerde çiy (sıfırın üstünde yoğuşan su damlacıkları), kırağı (sıfırın altında buzlaşan buhar), kırç (donmuş sis ve bulut damlacıklarının cisimlere yapışması) ve sis oluşur. Yükseltide ise bulut, yağmur, kar ve dolu oluşur.