20. Yüzyıl Felsefesi

Felsefe Tarihi

Sesli anlatım

Bu konunun seslendirmesi hazırlanıyor. Hazır olduğunda buradan dinleyebileceksin.

Dönemin ortamı ve altı akım

MEB programı 20. yüzyıl felsefesini, 18-19. yüzyıl felsefesinin 20. yüzyıl akımları üzerindeki etkisiyle kurar. Dönemin temel özellikleri ve problemleri arasında, insanın kendi varoluşuna yönelik sorular öne çıkar. Ders kitabı bunu şöyle koyar: 20. yüzyıl varlık felsefesi görüşlerinde öne çıkan problem, insanın kendi varoluşuna yönelik sorulardır; insanın özü, varoluşu ve özgürlüğü gibi konular günümüz varlık felsefesinin içeriğini belirler.

Programın saydığı ana akımlar altı tanedir:

  • Fenomenoloji: Özne ile nesne arasındaki karşıtlığı kabul etmez.
  • Hermeneutik: Yorumlama ve anlama yöntemi. Ders kitabının sözlüğü bunu, insanın kendini tarihselliği içinde anlaması ve varoluşuna yönelerek açıklanması ve yorumlanması yöntemi olarak tanımlar.
  • Varoluşçuluk: İnsanın özü belirlenmemiştir; insan eylem ve özgür seçimleriyle özünü oluşturur.
  • Diyalektik materyalizm: Varlığın temelini madde olarak alan materyalizmin diyalektik anlayışla birleşmiş biçimi. Programda yalnız akımın adı geçer.
  • Mantıksal pozitivizm: Viyana Çevresi filozoflarıyla anılan, bilgiyi matematik ve doğa bilimlerinin kesinliğine yaslamak isteyen akım. Ders kitabı bu filozofların matematik ve doğa bilimleriyle ilişkisine değinir.
  • Yeni ontoloji: Varlık felsefesini yeniden kuran, Nicolai Hartmann'la anılan 20. yüzyıl akımı.

Programın bu üniteye koyduğu ilk kazanım, 18-19. yüzyıl felsefesinin 20. yüzyıl akımları üzerindeki etkisidir. Bu bağı tek bir örnekle kurabilirsin: Hegel'in diyalektik idealizmi ile 20. yüzyılın diyalektik materyalizmi aynı sözcüğü, yani diyalektiği paylaşır. Aradaki fark varlığın temelinde yatar; idealizm temeli düşünce ya da tin, materyalizm ise madde olarak görür. Bir önceki konuda Hegel'i "diyalektik idealizm" diye öğrendiysen burada ikinci terimin "materyalizm" olduğunu görmen yeter.

Altı akımın adını da tanıman gerekir. 2026 sınavında bu akımlardan fenomenoloji soruldu; bir soruda "hermeneutik" geçtiğinde onu "yorumlama" ile eşleştirmek için sözlüğü ezberlemene gerek yok, kök sözcüğü bil yeter.