Felsefenin Konusu ve Felsefi Düşünce

Birisi sana "Dünyanın en uzun nehri hangisidir?" diye sorarsa cevap bir atlasta yazar. "Güzellik nedir?" diye sorarsa atlasa bakmanın bir faydası olmaz. İkinci soru felsefenin sorusudur, birincisi değildir. Bu konu, felsefenin ne olduğunu ve felsefi düşünmeyi sıradan düşünmeden neyin ayırdığını anlatır. TYT'nin Sosyal Bilimler testinde Felsefe için ayrılan 5 sorunun hepsinde işine yarayacak bir temel kurar: Sorular çoğunlukla kısa bir felsefi metin verir ve metnin hangi özelliği ya da hangi akıl yürütme türünü taşıdığını sorar.

Felsefe sözcüğü ve felsefenin doğuşu

Felsefe, Yunanca philosophia sözcüğünden gelir. Sözcük philia (sevgi, arayış) ile sophia (bilgelik) birleşiminden oluşur; yani bilgelik sevgisidir. Felsefeyle uğraşana filozof (philosophos) denir. Ders kitabına göre bu adı ilk kullanan Pisagor'dur. Kendine bilge diyenlere karşı o, bilgeliği yalnızca seven biri olduğunu söylemiştir. Bu tavırda bir incelik var: Ders kitabına göre bilgeliğe tamamen ulaştığını iddia etmek bir cehalete yol açabilir.

Felsefenin çevresinde bir kavram kümesi dolaşır: bilgi, hakikat, hikmet, akıl, düşünme, gerçeklik, sezgi. Arapçaya çeviri sırasında philosophos hem feylesof hem hakîm diye karşılanmıştır. Bu yüzden İslam felsefesinde felsefenin eş anlamlısı olarak hikmet kullanılır. Hakikat ise iki anlamda geçer: Gerçeklik anlamında, varlıkların var olmasıdır; doğruluk anlamında, bir düşüncenin gerçeklikle uygunluğudur. Felsefede hakikat daha çok doğruluk anlamında kullanılır.

Felsefenin tohumları tek bir yerde atılmadı. Mısır ve Sümer destanları, matematik ve astronomi birikimi, Eski Çin, Hint ve İran bilgeliği düşünceye kaynaklık etti. Sistemli hâle gelişi ise milattan önce 6. yüzyılda, bugünkü Yunanistan'ın ve Anadolu'nun Ege kıyılarındaki şehir devletlerinde oldu. Doğu birikimi burada kendi bilim ve matematik üretimiyle kaynaştı; bu karışım dönemin inancı olan mitolojiyle birleşince felsefe ortaya çıktı. İlk filozof olarak kabul edilen isim Thales'tir.