İsim, Zamir ve Sıfat

"Bu" sözcüğü kendi başına ne zamirdir ne sıfat. "Bu çanta senin mi?" dersen sıfattır, "Bu senin mi?" dersen zamirdir. Konunun bütün inceliği bu iki cümlenin farkında saklıdır: Sözcüğün türü sözlükte değil, cümlede belli olur. TYT'de bu konudan gelen sorular da buna dayanır. Cümlede altı çizili dört beş sözcük verilir ve hangisinin tür bakımından ötekilerden farklı olduğu ya da aynı türde hangi sözcüğün bulunduğu sorulur.

Şıklarda aynı sözcük bir yerde ismi belirtir, bir yerde ismin yerini tutar. Terimlerin iki adı vardır ve sorularda ikisi de geçebilir: İsme ad, zamire adıl, sıfata ön ad da denir. İşe ismin kendisinden başla, çünkü zamir ismin yerini tutan, sıfat da ismi niteleyen sözcüktür; isim oturmadan ötekiler oturmaz.

İsim: varlığa ve kavrama verilen ad

İsim, varlıkları ve kavramları karşılayan sözcüktür. Üç ayrı ölçüye göre sınıflanır ve her isim her ölçüde bir yere düşer.

Verilişine göre isim özel ya da cins isimdir. Özel isim tek bir varlığa verilir ve büyük harfle yazılır: "Sivas, Zeynep, Tuz Gölü". Cins isim aynı türden bütün varlıkları karşılar: "şehir, çocuk, göl". "Tuz Gölü kıyısında bir gün geçirdik." cümlesinde "Tuz Gölü" özel, "gün" cins isimdir.

Varlığına göre isim somut ya da soyut isimdir. Beş duyudan biriyle algılanan varlığın adı somuttur; yalnızca zihinde var olan kavramın adı soyuttur. Tuzak şurada: Somut demek gözle görülen demek değildir. "Rüzgâr" görünmez ama tenle hissedilir, "ses" kulakla, "koku" burunla algılanır; üçü de somuttur. "Sevgi, özlem, cesaret" ise hiçbir duyuyla algılanmaz, soyuttur.

Sayısına göre isim tekil, çoğul ya da topluluk ismidir. "Kuş" tekil, "kuşlar" çoğuldur. Topluluk ismi tekil biçimde olduğu hâlde birden çok varlığı anlatır: "ordu, sürü, kurul". "Kurul toplantıyı erteledi." cümlesinde "kurul" tek sözcük ama birçok kişiyi karşılıyor. Topluluk isimleri de çoğul eki alabilir: "Ordular" hem topluluk hem çoğul isimdir. Bir de birleşik isim vardır; iki sözcüğün kaynaşmasıyla kurulur: "gözyaşı, hanımeli".