Paragrafta Konu, Ana Düşünce ve Başlık

Bir paragrafı okuyup "Bu ne anlatıyor?" sorusuna kendi cümlenle cevap veremiyorsan, şıklara bakmak seni kurtarmaz. Beş şıkkın beşi de parçayla ilgilidir, beşi de ilk bakışta doğru görünür ve seni beş ayrı yöne çeker. TYT Türkçe testinin en geniş bölümü paragraftır ve paragrafın kapısı bu konudur: "Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?"

Zorluk şıkların parçadan kopuk olmasından değil, tam tersine parçaya fazla yakın olmasından gelir. Dört şık parçanın bir köşesini, bir ayrıntısını ya da parçaya yakışan ama parçada bulunmayan bir yargıyı taşır; yalnız biri bütünü. Bu konuda iki şey öğreneceksin: konu, ana düşünce ve başlığı ayırmak, ve yanlış şıkları hangi kusurlarından tanıyacağını bilmek.

Konu isimdir, ana düşünce cümledir

Konu, parçanın ne üzerinde durduğudur. Çoğu zaman bir sözcük ya da kısa bir söz öbeğiyle söylenir: "kitap fuarları", "mahalle esnafı", "çeviri". İçinde iddia yoktur. Ana düşünce, diğer adıyla ana fikir, yazarın o konu hakkında vardığı yargıdır, okura götürmek istediği mesajdır. Bu yüzden tam bir cümle olmak zorundadır. "Çeviri" bir konudur; "Çeviri, sözcükleri değil havayı aktarmaktır" bir ana düşüncedir. Aynı konuda bambaşka ana düşünceler kurulabilir: Konu ortak kalır, yargı değişir.

Başlık ise parçanın konusunu ya da ana düşüncesini en kısa biçimde karşılayan sözdür. Konuyu karşılayan başlık isim öbeğidir ("Çevirinin Ruhu"); ana düşünceyi karşılayan başlık yargıyı sezdirir ("Sözcüğü Değil Havayı Çevirmek"). Ölçü, parçanın bütününü örtüp bir köşeyi açıkta bırakmamasıdır.